Artikel “Over het ontstaan van stress”


Er bestaan verschillen in opvatting over wat stress veroorzaakt.

Stress is een prikkel die spanning veroorzaakt, het kan een plezierige situatie zijn die spanning oproept, zoals de huwelijksdag of op vakantie gaan. Ook is er positieve stress als men zich geestelijk en lichamelijk voorbereidt op een wedstrijd, een bijzondere prestatie op het werk enzovoort. Na enige tijd verdwijnt deze spanning weer en keert het lichaam terug in een toestand van rust. Als stress niet in het belang van een persoon is en als een nare gebeurtenis wordt ervaren, spreken we van negatieve stress. Vast staat dat vooral de negatieve spanningen een gevaar vormen voor de gezondheid, omdat zij de grootste en meer langdurige effecten hebben op het centrale en autonome zenuwstelsel.

Stress kan ontstaan door of als gevolg van een indrukwekkende gebeurtenis in je leven. Zintuigen nemen waar wat niet veilig is. Ogen: kijken, zien, iets ziet er gevaarlijk uit. Oren: horen, u hoort iets engs, onheilspellends. Neus: ruikt, het stinkt, het is vies, dat kan niet goed zijn. Voelen:  intuïtie (informatie uit het onbewuste, opslagruimte waar niet bewuste, vergeten, informatie ligt opgeslagen), het voelt niet lekker.

Natuurlijk komen we in deze moderne tijd nauwelijks meer in aanraking met dat soort gevaar waardoor we letterlijk moeten kiezen tussen vechten of vluchten. We leven niet in de natuur, we zijn niet omringd door wilde beesten en we zijn ook niet in oorlog. Toch zijn er nog wel degelijk dingen die ons op psychologisch en sociaal niveau bang maken of stress opleveren. De oorzaak hiervan is angst of hoe je met deze angst omgaat. Dit wordt door een aantal factoren bepaald. Eerdere levenservaringen die het gevoel van veiligheid aantasten en de daarbij opgeslagen overtuigingen in het onderbewuste zijn van invloed hoe men met spannende of angstige situaties omgaat. Voornamelijk de eerste levensjaren zijn hierin bepalend. Of het thuis veilig of onveilig was, of je gehoord en gezien werd en hoe dan, heeft invloed op uw basisvertrouwen en op hoe u nu op dit moment omgaat met relaties, werk en bijvoorbeeld prestatiedruk. Kortom op hoe men in het leven staat. Juist omdat deze overtuigingen worden opgeslagen in het onderbewuste zijn we er ons niet bewust van dat deze strategieën ons gedrag en gezondheid sterk kunnen beïnvloeden.

Wat gevaarlijk of niet veilig voelt, is voor iedereen anders. Maar samengevat zorgen situaties die de basisbehoeften van de mens (zoals veiligheid, gezondheid, liefde en bestaansmiddelen) in gevaar brengen, voor trauma in het lichaam met alle gevolgen van dien. Biologisch gezien is stress een evolutionair verankerde reactie op dreigende gebeurtenissen. Psychologische gezien is stress het resultaat van een verstoorde balans tussen draaglast en draagkracht. Bij draaglast gaat het om de druk uit de omgeving: een hoge werkdruk, een echtscheiding, ontslag of het rijden in een file. Bij draagkracht gaat het om de mentale weerstand. Wanneer je moe bent, kun je minder hebben, en ook als je weinig vertrouwen hebt in jezelf of in de goede afloop. De vraag is hoe we de spanning uit ons lichaam kunnen laten verdwijnen?

Stress kan worden verholpen of verminderd door de draagkracht of persoonlijke weerbaarheid te verhogen. Dit kan bijvoorbeeld door ontspanningsoefeningen te doen (meditatie, yoga, spierontspanning) of leren anders tegen de situatie aan te kijken. In plaats van ‘het glas is half leeg’ kan men ook leren om het glas als ‘half vol’ te zien. Een effectieve manier om stress te reguleren is in beweging komen om het teveel aan adrenaline weg te werken en de hormoonhuishouding opnieuw te reguleren.

Tekenen en schilderen over een ‘probleem’ is een ontspannen en doeltreffende  manier om te leren met stress om te gaan en op zoek te gaan naar de overtuigingen die het gevoel van welzijn ondermijnd.